شير درخت بر براى ترقيدن پاى مفيد است . ديگر حنا به آب حل كرده ضماد نمايند و بعد سه چهار گهرى دور كرده روغن بيد انجير بمالند . ضمادى كه جهت شقاق از مجربات حكيم محمد زمان است زاج صبر سياه مساوى با نفط سياه بمالند و دست را نزديك آتش بدارند . ايضاً كه جهت شقاق مزمن جميع حيوان بى عديل است پنج درم مرداسنگ سائيده با ده درم روغن زيتون بجوشانند تا مثل قطران شود به درم قند اضافه نموده طبخ دهند تا غليظ شود پس موضع شقاق را به آب گرم نرم كرده دواى مذكور را گم كرده در شكاف شقاق بچكانند و اگر قويتر خواهند سندروس به قدر مرداسنگ اضافه كنند . قيروطى براى ترقيدن دست و پا كه از سرما بود آب كرنب و چقندر و شلجم هر يك يك وقيه موم سفيد پيه گرده به روغن بابونه هر يك سيرطى به دستور پخته دست و پا چرب كنند . ايضاً كه شقاق و درشتى چهره و دست و پا را نافع است كتيرا زوفاى رطب هر واحد يك درم موم سفيد سه درم روغن بادام يا روغن گل دو درم موم و روغن را گداخته كتيرا و زوفا داخل كرده در هاون بمالند . و اگر نشاسته و لعاب بهدانه و پيه مرغابى و شنگرف اضافه نمايند بى عديل گردد . موم روغن براى شقاق دست و پا و خشكى آنها از مجربات حكيم اجمل خان گل خطمى يك توله گل بنفشه نيم توله خسكدانه دو توله مغز تخم كدو و دو توله پيه گردهء بز چهار توله موم سفيد يك توله هوجوه سه ماشه روغن چنپيلى چهار توله گل خطمى و هوجوه و صاحب تحفه و به غايت مؤثر و در كجى ناخن و تقشر آن و شقاق لب و اطراف و حكه و جرب و زخم آتشك و شقاق چارپايان آزموده است علك البطم سه درم پيه بز دوازده درم در ديگ مضاعف گداخته استعمال نمايند و بعضى زوفاى رطب سه درم مصطكى و مقل هر يك دو درم موم سه درم نير مىآميزند و وزن پيه دو درم مىكنند . مرهم دافع شقاق پاشنه و انگشتان پا كه بهندى بنوائين گويند رال روغن زرد هر واحد يك دام موم پاؤ دام اول موم در روغن گداخته رال سوده انداخته نگاه دارند و پاها را خوب شسته در روزى سه چهار مرتبه و زخم پر سازند و در نسخه ديگر وزن روغن چهار دام و موم نيم دام است . اقوال حذاق : [ شيخ ] شيخ مىفرمايد كه در علاج عام شقوق واجب است كه تنقيه نمايند اگر خلط ردى باشد و تبديل مزاج كنند اگر مزاج يابس باشد و روغن‌ها بنوشند خصوصاً روغن كنجد مقشر تا يك نيم اوقيه هر روز در آب افشردهء انگور و يا در نقوع مويز شيرين چند روز متواتر و همچنين طبيخ سرطانات نهرى به آب و شكر و مداومت مالش روغن كنند . و اگر از سردى باشد آن را طبيخ شلجم و برگ چقندر و طبيخ او و خصوصاً قيروطيات از آنها و از شحوم معروفه و مغزها و زفت و قطران نفع كند . و اگر از گرمى باشد قيروطيات باردهء رطبه مضروب بعصارات باردهء رطبه و اصلاح غذا و استحمام به آب نيم‌گرم و منع شقوق لب به اين طور كنند كه قبل تعرض بنا بر سبب او به قيروطيات و شحوم و امخاخ و روغن گل با زوفاى رطب طلا كنند و اين شقوق واقع را نيز زائل كند و چسپانيدن اشياى باريك مثل پوست بيضه و نى و پوست سير و پياز و اما ازالهء شقوق حادث لب پس از ادويهء جيده براى آن اين است كه بگيرند دردى بريان و علك البطم و بشحم مثل پيه ماكيان و مرغابى و عسل آميزند و يا بگيرند مازو خام مثل غبار سوده بصمغ بطم بر آتش گداخته آميخته . و گويند كه چرب كردن ناف وقت خواب و يا گذاشتن پنبه به روغن آلوده در سوراخ سُرّه بسيار نافع است و در شقوق پاى اگر ممكن بود ازالهء او به ادامت نهادن پاى در آب گرم و مالش او به روغن‌ها و شحوم كنند و خصوصاً شحم بز و بقر و حرام مغز به موم اندك قوام كرده . و ايضاً روغن‌ها خصوصاً روغن بيد انجير و روغن پايچه روغن صينى كه اين غايت النفع است و روغن كه از چكيتى دنبه وقت نهادن او بر آتش بريزد بسيار نيكو است و حنا جيدست و خصوصاً به طبيخ حرمل سرشته و شيرج انگور جيدست بدان علاج كنند پس اگر فائده نشود احتياج شود بپر كردن ادويهء مغزيه كه در آن نافذ شود چنانچه اطبا معالجهء آن مىكنند بعد استحمام و نهادن پاى در آب گرم بايد كه در آن كتيرا مثل غبار سوده پر كنند كه اين عجيب است . و ايضاً بگيرند موم و روغن كنجد و علك البطم و ميعهء سائله و جمع كرده پر كنند كه اين نيز عجيب است . و ايضاً قطران بكنجد سوده بسيار عجيب است و كندر سوده به ادهان و شحوم خيلى سودمند . و ايضاً طلا بسرطان سوخته سوده به روغن زيت و اين در شقاق دستها انفع و اسرع است و يا بگيرند مغز پياز عنصل و در زيت بجوشانند و در آن علك البطم بگدازند و در شقوق نهند . و ايضاً علك البطم در زيت تنها به غايت مفيد است . و ايضاً بگيرند آرد مغز تخم بيد انجير به اندك آب سوده و در پاشنه لزوم آن نمايند و ثفل روغن بيد انجير براى شقاق مزمن متقرح نيكو است و يا بگيرند مرداسنگ و موم و زيت و عسل مساوى و آن را قوام سازند و يا سرطان نهرى به روغن كنجد بپزند و بدان طلا كنند . و ايضاً بگيرند دردى زيت و پيه بط و علك البطم . و علاج جيد مجرب من اين است كه بگيرند كتيرا و مثل غبار بسايند و بسفائج نصف وزن آن و كهربا و كندر هر دو سوده هر واحد ثلث آن و علك البطم هم چند كتيرا همه را به روغن بيد انجير جمع كرده استعمال نمايند و گوئيم كسى كه استعمال مالش پاشنه به روغن هر شب بلافاصله نمايد از شقاق آن را ايمن كند و علاج شقوق دست به علاج خفيف شقوق پاى نمايند و علاج شقوق ميان انگشتان مثل آن كنند و خاص براى او اين است كه از بسفائج مثل غبار سوده ضماد سازند . [ صاحب كامل ] صاحب كامل گويد كه اين دو اشقاق وجه را نافع است موم سفيد و روغن بنفشه گداخته بر آن كتيرا سوده انداخته بر چهره طلا نمايند . ديگر موم زرد و روغن گل و زوفاى رطب و پيه بط و نشاسته و كتيرا و لعاب بهدانه ادويه خشك را سوده و موم و پيه به روغن گداخته ادويه بر آن اندازند و در هاون حل كنند و